“Duch Święty jest źródłem największej, wewnętrznej radości”
Papież Jan Paweł II

W czasach naznaczonych nowymi i starymi konfliktami, napięciami ideologicznymi i tęsknotą za stabilnością słowa papieża Jana Pawła II z 1985 r. nabierają zdumiewająco na  aktualności. W swoim orędziu z okazji XVIII Światowego Dnia Pokoju, zatytułowanym „Pokój i młodzież idą w parze”, papież zwrócił się nie tylko do władz, ale przede wszystkim do młodego pokolenia i wszystkich ludzi dobrej woli. Jego słowa są głębokim manifestem zrozumienia pokoju, które wykracza daleko poza samą tylko nieobecność wojny. Źródla niepokoju: diagnoza naszych czasów Jan Paweł II rozpoczyna swoje orędzie od bezlitosnej analizy sytuacji na świecie. Mówi o głębokich sprzecznościach społecznych, ucisku ze strony systemów totalitarnych, rasizmie, torturach i odmawianiu wolności religijnej. Pokój, zdaniem papieża, nie jest czymś oczywistym, ale „ciągłym ryzykiem” i „nieuniknionym wyzwaniem”. Szczególnie dobitnie ostrzega przed siłą ideologii. Opisuje je jako siły, które dominują nad myśleniem ludzi i mogą stać się „fałszywym, świeckim substytutem religii”. Według jego tezy ideologie te tłumią transcendencję i godność osoby oraz uniemożliwiają prawdziwy dialog. Papież nie poprzestaje jednak na krytyce zewnętrznych systemów. Wskazuje na głębsze korzenie: „Korzenie przemocy i niesprawiedliwości leżą głęboko w sercu każdego człowieka, każdego z nas, w codziennym sposobie myślenia i działania”. Młodzież jest nosicielką nowej nadziei Centralnym i innowacyjnym punktem przesłania jest zwrócenie się ku młodym ludziom. Dla Jana Pawła II są oni nie tylko odbiorcami porządku pokojowego, ale także jego aktywnymi twórcami. „Przyszłość pokoju”, pisze, „zależy w szczególny sposób od fundamentalnych decyzji moralnych, które musi podjąć młode pokolenie”. Widzi w nich „nową odpowiedzialność” i „świeżą wrażliwość” na potrzeby świata – głód, zniszczenie środowiska, ucisk i zagrożenie zagładą nuklearną. Jego apel do młodzieży jest pełen pasji i zaufania: „Nie bójcie się swojej młodości!”. Zachęca ich, aby nie dali się złapać w pułapkę cynizmu, obojętności lub „pułapek świata”, takich jak narkotyki lub powierzchowne relacje. Zamiast tego powinni wykorzystać swoje pragnienie prawdy, piękna i trwałej miłości jako siłę napędową do budowania nowej cywilizacji – cywilizacji opartej na „braterstwie solidarności”. Kluczowe pytania dotyczą człowieka i Boga Kluczowe pytania dotyczą człowieka i Boga.Sercem etyki pokoju Jana Pawła II są dwa nierozerwalnie związane ze sobą pytania, które zadaje on młodzieży, ale także całemu społeczeństwu: Jakie jest wasze pojęcie człowieka? Co stanowi o godności i wielkości człowieka? Papież krytykuje czysto materialistyczne podejście do życia, które sprowadza człowieka do jego konsumpcji i potrzeb. Takie podejście pozostawia przyszłym pokoleniom, jak ostrzega, „biedny świat, ubogi w istotne wartości duchowe, ubogi w pokój i sprawiedliwość”. „Kim jest wasz Bóg?” To pytanie jest dla niego bardziej fundamentalne. Przypomina, że człowiek jako „widzialny obraz niewidzialnego Boga” nie może odpowiedzieć na pytanie, kim jest, nie wyjaśniając, kim lub czym jest jego „Absolut”. „Wszędzie tam, gdzie odrzuca się Boga”, tak brzmi jego głębokie przekonanie, „nieuchronnie pojawia się cień strachu”. Gdzie umiera świadomość Boga, umiera również człowiek jako Jego obraz. Pokój jako zadanie Przesłanie z 1985 roku nie jest naiwnym apelem o pokój. Jest to radykalne wezwanie do rachunku sumienia. Pokój nie jest zatem kwestią samych tylko zręcznych negocjacji lub równowagi militarnej. Zaczyna się on w sercu każdego człowieka, w jego decyzji o wyborze systemu wartości, który absolutnie uznaje godność drugiego człowieka. Dla Jana Pawła II godność ta ma ostatecznie swoje źródło w Bogu. Odpowiedzi na wielkie pytania naszych czasów – wojna i pokój, sprawiedliwość i ucisk – papież nie upatruje w ideologiach, ale w refleksji nad prawdziwym człowieczeństwem. Stawiając młodzież w centrum uwagi, jasno pokazuje, że dzisiejsza praca na rzecz pokoju jest decyzją dotyczącą jutra. Jest to decyzja o uzdrowieniu „zmęczonego i chorego ciała społecznego” i powrocie historii z „błędnych dróg” na ścieżkę człowieczeństwa. Jego przesłanie nie kończy się gotową receptą, ale zaproszeniem do refleksji i wielką nadzieją: Właśnie w kryzysie tkwi szansa na zmianę i odnowę – szansa, którą musi wykorzystać każdy, a zwłaszcza młodzież. Jak bowiem powiedział papież: „Droga, która prowadzi do nadchodzącego stulecia, zależy od was. Przyszłość pokoju leży w waszych sercach”. Uwaga: Niniejszy artykuł opiera się na orędziu pokoju papieża Jana Pawła II z dnia 8 grudnia 1984 r. z okazji Światowego Dnia Pokoju 1985 r. Pełny tekst dokumentu można znaleźć w archiwum internetowym Centrum Jana Pawła II pod adresem jp2online.pl.

Podróż apostolska papieża Jana Pawła II do Turcji w listopadzie 1979 r. była głęboką pielgrzymką o znaczących implikacjach historycznych i ekumenicznych. Zaledwie rok po objęciu urzędu papież udał się do tego przeważnie muzułmańskiego kraju, którego terytorium niegdyś stanowiło serce wczesnego Kościoła. Punktem kulminacyjnym tej podróży była celebracja Mszy św. w ruinach Efezu, starożytnego miejsca, w którym w 431 r. sobór efezki uroczyście ogłosił maryjny tytuł „Theotokos”, czyli „Bógrodzica”, jako prawdę wiary chrześcijańskiej. W swoim poruszającym kazaniu wygłoszonym w tej historycznej scenerii papież połączył głębię teologiczną z pełnym pasji apelem o jedność chrześcijan. Podkreślił, że tytuł „Theotokos” nie tylko oddaje cześć Maryi, ale przede wszystkim potwierdza prawdziwe człowieczeństwo i boskość Jezusa Chrystusa. Maryja została przez niego przedstawiona jako najdoskonalszy pierwowzór Kościoła, którego wierne „tak” podczas Zwiastowania zapoczątkowało nowe przymierze między Bogiem a ludźmi. Jednocześnie Jan Paweł II wykorzystał to symboliczne miejsce do wystosowania stanowczego apelu ekumenicznego. Mówił o bólu spowodowanym podziałem chrześcijaństwa i uroczyście zobowiązał się nie spocząć, dopóki nie zostanie osiągnięty cel pełnej jedności. Podróż ta była również silnym znakiem dialogu z Kościołem prawosławnym, ponieważ obejmowała spotkania z patriarchą ekumenicznym w Stambule. Wizyta w Hagia Sophia i innych historycznych miejscach podkreśliła dążenie do przywrócenia świadomości wspólnego dziedzictwa chrześcijańskiego pierwszych wieków. Ponad cztery dekady później pielgrzymka ta pozostaje ważnym wydarzeniem. Była ona wczesnym i istotnym krokiem w kruchym procesie zbliżenia między Rzymem a Konstantynopolem i pokazała Jana Pawła II jako budowniczego mostów, mocno zakorzenionego we własnej tradycji, a jednocześnie bezkompromisowo dążącego do pojednania z oddzielonymi braćmi i siostrami. Kazanie wygłoszone w Efezie odzwierciedla charakterystyczny styl tego papieża: głębokie, oparte na Piśmie Świętym i tradycji czczenie Maryi, które zawsze jest chrystocentryczne i nigdy nie popada w zwykłą pobożność, ale pozostaje zawsze ukierunkowane na jedność całego Kościoła Chrystusowego. Impulsy dla dialogu ekumenicznego i międzyreligijnego, które zostały wówczas nadane, nie straciły nic ze swojej aktualności, a słowa papieża o pokorze i gotowości do uznania własnych błędów nadal stanowią istotną wskazówkę na drodze do jedności. Links: Predigt in Ephesus Papst Johannes Paul II. in Ephesus (Türkei, 1979)