W czasach naznaczonych nowymi i starymi konfliktami, napięciami ideologicznymi i tęsknotą za stabilnością słowa papieża Jana Pawła II z 1985 r. nabierają zdumiewająco na aktualności.
W swoim orędziu z okazji XVIII Światowego Dnia Pokoju, zatytułowanym „Pokój i młodzież idą w parze”, papież zwrócił się nie tylko do władz, ale przede wszystkim do młodego pokolenia i wszystkich ludzi dobrej woli. Jego słowa są głębokim manifestem zrozumienia pokoju, które wykracza daleko poza samą tylko nieobecność wojny.
Źródla niepokoju: diagnoza naszych czasów
Jan Paweł II rozpoczyna swoje orędzie od bezlitosnej analizy sytuacji na świecie. Mówi o głębokich sprzecznościach społecznych, ucisku ze strony systemów totalitarnych, rasizmie, torturach i odmawianiu wolności religijnej. Pokój, zdaniem papieża, nie jest czymś oczywistym, ale „ciągłym ryzykiem” i „nieuniknionym wyzwaniem”.
Szczególnie dobitnie ostrzega przed siłą ideologii. Opisuje je jako siły, które dominują nad myśleniem ludzi i mogą stać się „fałszywym, świeckim substytutem religii”. Według jego tezy ideologie te tłumią transcendencję i godność osoby oraz uniemożliwiają prawdziwy dialog. Papież nie poprzestaje jednak na krytyce zewnętrznych systemów. Wskazuje na głębsze korzenie: „Korzenie przemocy i niesprawiedliwości leżą głęboko w sercu każdego człowieka, każdego z nas, w codziennym sposobie myślenia i działania”.
Młodzież jest nosicielką nowej nadziei
Centralnym i innowacyjnym punktem przesłania jest zwrócenie się ku młodym ludziom. Dla Jana Pawła II są oni nie tylko odbiorcami porządku pokojowego, ale także jego aktywnymi twórcami. „Przyszłość pokoju”, pisze, „zależy w szczególny sposób od fundamentalnych decyzji moralnych, które musi podjąć młode pokolenie”. Widzi w nich „nową odpowiedzialność” i „świeżą wrażliwość” na potrzeby świata – głód, zniszczenie środowiska, ucisk i zagrożenie zagładą nuklearną.
Jego apel do młodzieży jest pełen pasji i zaufania: „Nie bójcie się swojej młodości!”. Zachęca ich, aby nie dali się złapać w pułapkę cynizmu, obojętności lub „pułapek świata”, takich jak narkotyki lub powierzchowne relacje. Zamiast tego powinni wykorzystać swoje pragnienie prawdy, piękna i trwałej miłości jako siłę napędową do budowania nowej cywilizacji – cywilizacji opartej na „braterstwie solidarności”.
Kluczowe pytania dotyczą człowieka i Boga
Kluczowe pytania dotyczą człowieka i Boga.
Sercem etyki pokoju Jana Pawła II są dwa nierozerwalnie związane ze sobą pytania, które zadaje on młodzieży, ale także całemu społeczeństwu:
Jakie jest wasze pojęcie człowieka? Co stanowi o godności i wielkości człowieka? Papież krytykuje czysto materialistyczne podejście do życia, które sprowadza człowieka do jego konsumpcji i potrzeb. Takie podejście pozostawia przyszłym pokoleniom, jak ostrzega, „biedny świat, ubogi w istotne wartości duchowe, ubogi w pokój i sprawiedliwość”.
„Kim jest wasz Bóg?” To pytanie jest dla niego bardziej fundamentalne. Przypomina, że człowiek jako „widzialny obraz niewidzialnego Boga” nie może odpowiedzieć na pytanie, kim jest, nie wyjaśniając, kim lub czym jest jego „Absolut”. „Wszędzie tam, gdzie odrzuca się Boga”, tak brzmi jego głębokie przekonanie, „nieuchronnie pojawia się cień strachu”. Gdzie umiera świadomość Boga, umiera również człowiek jako Jego obraz.
Pokój jako zadanie
Przesłanie z 1985 roku nie jest naiwnym apelem o pokój. Jest to radykalne wezwanie do rachunku sumienia. Pokój nie jest zatem kwestią samych tylko zręcznych negocjacji lub równowagi militarnej. Zaczyna się on w sercu każdego człowieka, w jego decyzji o wyborze systemu wartości, który absolutnie uznaje godność drugiego człowieka. Dla Jana Pawła II godność ta ma ostatecznie swoje źródło w Bogu.
Odpowiedzi na wielkie pytania naszych czasów – wojna i pokój, sprawiedliwość i ucisk – papież nie upatruje w ideologiach, ale w refleksji nad prawdziwym człowieczeństwem. Stawiając młodzież w centrum uwagi, jasno pokazuje, że dzisiejsza praca na rzecz pokoju jest decyzją dotyczącą jutra. Jest to decyzja o uzdrowieniu „zmęczonego i chorego ciała społecznego” i powrocie historii z „błędnych dróg” na ścieżkę człowieczeństwa.
Jego przesłanie nie kończy się gotową receptą, ale zaproszeniem do refleksji i wielką nadzieją: Właśnie w kryzysie tkwi szansa na zmianę i odnowę – szansa, którą musi wykorzystać każdy, a zwłaszcza młodzież. Jak bowiem powiedział papież: „Droga, która prowadzi do nadchodzącego stulecia, zależy od was. Przyszłość pokoju leży w waszych sercach”.
Uwaga:
Niniejszy artykuł opiera się na orędziu pokoju papieża Jana Pawła II z dnia 8 grudnia 1984 r. z okazji Światowego Dnia Pokoju 1985 r. Pełny tekst dokumentu można znaleźć w archiwum internetowym Centrum Jana Pawła II pod adresem jp2online.pl.