Podróż apostolska papieża Jana Pawła II do Turcji w listopadzie 1979 r. była głęboką pielgrzymką o znaczących implikacjach historycznych i ekumenicznych. Zaledwie rok po objęciu urzędu papież udał się do tego przeważnie muzułmańskiego kraju, którego terytorium niegdyś stanowiło serce wczesnego Kościoła. Punktem kulminacyjnym tej podróży była celebracja Mszy św. w ruinach Efezu, starożytnego miejsca, w którym w 431 r. sobór efezki uroczyście ogłosił maryjny tytuł „Theotokos”, czyli „Bógrodzica”, jako prawdę wiary chrześcijańskiej. W swoim poruszającym kazaniu wygłoszonym w tej historycznej scenerii papież połączył głębię teologiczną z pełnym pasji apelem o jedność chrześcijan.
Podkreślił, że tytuł „Theotokos” nie tylko oddaje cześć Maryi, ale przede wszystkim potwierdza prawdziwe człowieczeństwo i boskość Jezusa Chrystusa. Maryja została przez niego przedstawiona jako najdoskonalszy pierwowzór Kościoła, którego wierne „tak” podczas Zwiastowania zapoczątkowało nowe przymierze między Bogiem a ludźmi. Jednocześnie Jan Paweł II wykorzystał to symboliczne miejsce do wystosowania stanowczego apelu ekumenicznego. Mówił o bólu spowodowanym podziałem chrześcijaństwa i uroczyście zobowiązał się nie spocząć, dopóki nie zostanie osiągnięty cel pełnej jedności. Podróż ta była również silnym znakiem dialogu z Kościołem prawosławnym, ponieważ obejmowała spotkania z patriarchą ekumenicznym w Stambule. Wizyta w Hagia Sophia i innych historycznych miejscach podkreśliła dążenie do przywrócenia świadomości wspólnego dziedzictwa chrześcijańskiego pierwszych wieków. Ponad cztery dekady później pielgrzymka ta pozostaje ważnym wydarzeniem. Była ona wczesnym i istotnym krokiem w kruchym procesie zbliżenia między Rzymem a Konstantynopolem i pokazała Jana Pawła II jako budowniczego mostów, mocno zakorzenionego we własnej tradycji, a jednocześnie bezkompromisowo dążącego do pojednania z oddzielonymi braćmi i siostrami.
Kazanie wygłoszone w Efezie odzwierciedla charakterystyczny styl tego papieża: głębokie, oparte na Piśmie Świętym i tradycji czczenie Maryi, które zawsze jest chrystocentryczne i nigdy nie popada w zwykłą pobożność, ale pozostaje zawsze ukierunkowane na jedność całego Kościoła Chrystusowego. Impulsy dla dialogu ekumenicznego i międzyreligijnego, które zostały wówczas nadane, nie straciły nic ze swojej aktualności, a słowa papieża o pokorze i gotowości do uznania własnych błędów nadal stanowią istotną wskazówkę na drodze do jedności.